BIP
Każda osoba rozpoczynająca działania strażnicze w swojej gminie, na pewno zaczęła od Biuletynu Informacji Publicznej, poszukując podstaw prawa lokalnego uwierzytelniającego działania lokalnych władz.
Czasem Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) czy Centralne Repozytorium Informacji Publicznej (CRIP), może okazać się niepełnym źródeł informacji, dzieje się tak ponieważ, nie wszystkie instytucje publiczne aktualizują swoje treści pod każdym względem. Prawdą jest, że na BIP powinny znaleźć się wszelkie dokumenty dotyczące wydatkowania publicznych środków, tak aby mieszkaniec/mieszkanka gminy, w sposób intuicyjny mogli odnaleźć potrzebne informacje czy wzory dokumentów, jednak gmina nie zawsze na bieżąco je aktualizuje. Kto jest zobowiązany do prowadzenia BIP?
- Gminy, ich związki i stowarzyszenia
- Szkoły
- Instytucje kultury
- Spółki publiczne
- Ośrodki sportu
- Biblioteki
- Inne podmioty (np. w określonych warunkach fundacje i stowarzyszenia)
Częstym doświadczeniem watchdogów, jest uzupełnienie informacji na BIPie przez urząd, po wysłaniu wniosku o informację publiczną z uwagą, że nie możemy znaleźć interesującej nas informacji. To, co powinno się znaleźć w BIP jest częsta wątpliwością po obu stronach biurka – obywateli domagających się jak najbardziej szczegółowych danych; i urzędników, którzy częstokroć zasłaniają się Polityką Ochrony Danych Osobowych czy wyłączeniem jawności informacji publicznej (art. 8 ust. 5 udip). Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady dostępu do informacji publicznej jest Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 2176). Z kolei aktem wykonawczym regulującym jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej (Dz.U. 2007 Nr 10, poz. 68).
Co zrobić jeżeli na Twoim BIP nie ma wszystkich informacji?
- Możesz napisać do osoby redagującej BIP instytucji od której chcesz uzyskać informację, że dane których poszukujesz są niedostępne lub nie możesz ich znaleźć, z prośbą o przesłanie linku
- Wysłać wniosek o informację publiczną do odpowiedniego departamentu w urzędzie odpowiadającego za działania w danym obszarze z prośbą o udostepnienie informacji
- Napisać jednocześnie do Ministerstwa Cyfryzacji będącego administratorem systemu (wniosek@bip.gov.pl)
- Jeżeli, żadne z powyższych kroków nie zadziała, i nie otrzymasz odpowiedzi na wniosek, lub odpowiedź będzie nie pełna, lub nie na temat , lub urząd będzie upierał się że informacja o którą zawnioskowałeś nie jest informacją publiczną lub jest dokumentem wewnętrznym – możesz złożyć skargę na bezczynność do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
NIK
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) może być skutecznym narzędziem w działaniach strażniczych. Zdarza się usłyszeć, że jakąś instytucje należy zgłosić do NIK, gdyż transparentność jej działań jest wątpliwa. Takie straszenie nie bardzo znajduje swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości, gdyż instytucja ta działa na podstawie ustalonego planu pracy, zawierającego tematy kontroli podejmowane przez NIK z własnej inicjatywy, jak również na zlecenie Sejmu i jego organów, na wniosek Prezydenta RP lub Prezesa Rady Ministrów. Większość tematów kontroli to własne propozycje Izby, które opracowano na podstawie analizy sytuacji społeczno-gospodarczej kraju, z uwzględnieniem sugestii tematów kontroli, nadesłanych przez Prezydenta RP, Premiera, Marszałków Sejmu i Senatu oraz inne organy władzy publicznej. Nie oznacza to jednak, że obywatele i obywatelki podejmujący działania strażnicze, nie mogą korzystać z owoców pracy NIK. Wyniki kontroli, jak i całe uzasadnienie prawne opisywane przez zatrudnione tam osoby, to świetne źródło informacji o ekosystemie prawnym, w którym interesujący nas obszar się znajduje. Oto kilka sposobów, w jakie obywatele, organizacje pozarządowe i media mogą wykorzystać NIK w swojej działalności strażniczej:
- Analizowanie raportów
- Rezultaty przeprowadzonych kontroli wskazują obszary, w których państwo funkcjonuje prawidłowo, oraz te wymagające ulepszeń. Niektóre zalecenia i wnioski są wdrażane przez kontrolowane podmioty już w trakcie audytu lub tuż po jego zakończeniu, natomiast realizacja pozostałych, wymagających więcej czasu, jest systematycznie nadzorowana przez NIK. Wszelkie działania z tego zakresu, opisywane są w raportach pokontrolnych, na końcu których znajdują się linki do najważniejszych aktów prawnych w tym temacie. Poznanie aktów prawnych, pomaga prawidłowo przeprowadzić monitoring.
- Monitorowanie wdrażania zaleceń NIK
- Po każdej kontroli NIK wydaje zalecenia dla instytucji publicznych. Organizacje strażnicze mogą monitorować, czy i jak są one wdrażane, nagłaśniać przypadki ignorowania zaleceń i naciskać na odpowiedzialne podmioty. Jest to również adekwatne uzasadnienie podejmowanych przez organizacje działań; tam gdzie państwo nie domaga; tam zaczyna się działalność ngo. Dobrym przykładem obrazującym tę sytuację są wyniki NIK w obszarze sprawdzania jak państwo radzi sobie z integracją cudzoziemców. Z reguły wniosek jest taki, że sobie nie radzi (niestety) w związku z powyższym konieczne są działania podejmowane przez lokalne organizacje.
Autorka tekstu: Sylwia Żulewska
Projektu „Samorządowo-europejska edukacja obywatelska” jest współfinansowany przez Komisję Europejską w ramach Projektu „Building Bridges-Civic Capital in Local Communities” realizowanego ze środków programu CERV, finansowanego ze środków Komisji Europejskiej w ramach programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” na lata 2021–2027.
