Czym są lokalne grupy działania?

Lokalne grupy działania (w skrócie LGD) to rodzaj partnerstwa terytorialnego działającego na rzecz rozwoju lokalnych społeczności, szczególnie na obszarach wiejskich. Ten typ inicjatyw zrzesza przedstawicieli z sektora publicznego, gospodarczego i społecznego. Oznacza to, że w LGD mogą wspólnie działać lokalne samorządy, organizacje pozarządowe, instytucje edukacyjne, przedsiębiorcy oraz mieszkańcy i mieszkanki danej społeczności. LGD działają na zasadzie oddolnego podejścia, wykorzystując lokalne zasoby, aby stymulować rozwój danego regionu i pogłębiać współpracę pomiędzy różnymi podmiotami.

Podstawową rolą takiej organizacji jest wspieranie i promowanie działań związanych z rozwojem społecznym, gospodarczym i kulturalnym w regionie, a jej działalność opiera się na wdrażaniu lokalnych strategii rozwoju (w skrócie LSR), które odpowiadają na konkretne potrzeby społeczności.

Formalności i wymagania

Każda lokalna grupa działania musi spełniać określone wymagania formalne i strukturalne regulowane przez przepisy, w tym ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Kluczowe jest to, że LGD, aby występować jako pełnoprawny podmiot, musi posiadać osobowość prawną. Wedle potrzeb może być to stowarzyszenie lub fundacja, ale także inne formy organizacyjne, które spełniają określone w prawie wymagania.

Lokalne Grupy Działania składają się z trzech głównych organów:

  • Zgromadzenie Ogólne — najwyższy organ LGD. Jest odpowiedzialne za bieżącą działalność organizacji i składa się ze wszystkich zarejestrowanych członków. Może m.in. wybierać i odwoływać członków Rady.
  • Rada — organ decyzyjny, którego rolą jest podejmowanie kluczowych decyzji dla działalności organizacji.
  • Biuro LGD — organ wykonawczy. Biuro zajmuje się bieżącą administracją i zarządzaniem.

Zgodnie z rozporządzeniami dotyczącymi wdrażania LSR (Lokalnej Strategii Rozwoju) przynajmniej 51% członków Rady LGD musi pochodzić z sektora prywatnego, czyli muszą to być osoby spoza instytucji publicznych, np.: przedsiębiorcy i przedsiębiorczynie, osoby z organizacji pozarządowych czy osoby fizyczne (rolnicy, mieszkańcy regionu). Ta zasada ma na celu wzmocnienie współpracy między sektorem publicznym a prywatnym i zapewnia, że decyzje podejmowane przez organizacje uwzględniają interesy lokalnego sektora prywatnego oraz podkreśla jego rolę jako istotnego elementu rozwoju gospodarczego regionu.

Historia LGD i podejście LEADER

Pierwsze europejskie lokalne grupy działania powstały w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich Unii Europejskiej i wprowadzonego w 1991 roku programu LEADER. Zyskał on tak dużą popularność, że przeprowadzono kilka jego edycji. Inicjatywa LEADER wspiera przede wszystkim rozwój lokalny poprzez:

  • oddolne działania — czyli działania tworzone i realizowane przez mieszkańców i mieszkanki danych obszarów,
  • podejmowanie decyzji lokalnie (przez całą wspólnotę),
  • partnerskie podejście w opracowywaniu strategii rozwoju, w który to proces zaangażowane są różne grupy społeczne i gospodarcze.

Dzięki programowi LEADER, LGD stały się integralną częścią europejskiej polityki rozwoju obszarów wiejskich.

W Polsce lokalne grupy działania pojawiły się w latach 2004-2006 podczas realizacji jednej z edycji programu o nazwie LEADER+. Aktualnie inicjatywa LEADER jest zintegrowana z planem strategicznym dla wspólnej polityki rolnej 2023-2027.

Jak LGD zdobywają finansowanie?

Organizacje takie jak lokalne grupy działania mają wiele możliwości zdobycia finansowania na swoje projekty. Mogą one pozyskiwać środki unijne: w ramach planu strategicznego dla wspólnej polityki rolnej na lata 2023-2027, mogą ubiegać się o fundusze na realizację strategii rozwoju lokalnego, finansowanie projektów w obszarze wspierania turystyki, kultury, przedsiębiorczości, itp.

Lokalne grupy działania mają możliwość współpracy oraz współfinansowania ze strony jednostek samorządu terytorialnego. Mogą również korzystać z krajowych i regionalnych programów wspierających rozwój obszarów wiejskich, a także nawiązywać współpracę z organizacjami pozarządowymi (również międzynarodowymi), które dysponują środkami na realizację projektów lokalnych.

Nie można zapominać o własnych inicjatywach LGD, które mogą generować dochody, oraz wsparciu prywatnych sponsorów. LGD mogą współtworzyć tzw. partnerstwo publiczno-prywatne, którego zadaniem jest realizacja celów publicznych poprzez współpracę podmiotów publicznego i prywatnego.

Źródła

Autorka tekstu: Marta Słomiak 

Projektu „Samorządowo-europejska edukacja obywatelska” jest współfinansowany przez Komisję Europejską w ramach Projektu „Building Bridges-Civic Capital in Local Communities” realizowanego ze środków programu CERV, finansowanego ze środków Komisji Europejskiej w ramach programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” na lata 2021–2027.